Łapówkarstwo i korupcja · Wrocław

Kodeks karny nie zna jednego przestępstwa korupcji. Zna kilka typów, a od tego, pod który z nich prokuratura podciągnie zarzut, zależy i wymiar kary, i to, jakie argumenty w ogóle wchodzą w grę.

Sprzedajność, czyli korupcja bierna (art. 228 k.k.)

To przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy w związku z pełnieniem funkcji publicznej. Zarzut dotyczy osoby pełniącej funkcję publiczną, która przyjmuje korzyść w zamian za działanie lub zaniechanie związane z obowiązkami służbowymi.

Obietnica może zostać wyrażona w dowolny sposób, także gestem albo zachowaniem dorozumianym. Nawet drobne upominki, kwiaty czy czekoladki, formalnie mogą wyczerpywać znamiona tego przepisu. Zwyczaj ich wręczania nie uchyla bezprawności czynu, znaczenie ma dopiero ocena znikomej szkodliwości społecznej.

Progi wartości, które przesuwają kwalifikację: korzyść znacznej wartości powyżej 200 000 zł, korzyść wielkiej wartości powyżej 1 000 000 zł.

Przekupstwo, czyli korupcja czynna (art. 229 k.k.)

Po drugiej stronie wręczenia stoi ten, kto udziela albo obiecuje korzyść majątkową lub osobistą osobie pełniącej funkcję publiczną, żeby skłonić ją do zachowania związanego z jej stanowiskiem.

Zarówno przyjęcie korzyści (art. 228 k.k.), jak i jej udzielenie albo złożenie obietnicy (art. 229 k.k.) to czyny formalne: dokonane z chwilą samego zachowania, niezależnie od tego, czy adresat propozycję przyjął i czy cokolwiek z niej wynikło.

Płatna protekcja (art. 230 i 230a k.k.)

Tu nikt nie musi pełnić żadnej funkcji. Wystarczy powołanie się na wpływy w instytucji państwowej, samorządowej albo innej jednostce dysponującej środkami publicznymi i przyjęcie korzyści albo jej obietnicy za załatwienie sprawy u kogoś innego.

Korupcja gospodarcza, zwana menedżerską (art. 296a k.k.)

Sektor prywatny. Zarzut może usłyszeć osoba pełniąca funkcję kierowniczą w firmie albo pracownik, który żąda lub przyjmuje korzyść w zamian za nadużycie uprawnień lub niedopełnienie obowiązków, jeżeli może to wyrządzić firmie szkodę. Przepis chroni uczciwy obrót gospodarczy, nie interes publiczny.

Nadużycie uprawnień przez funkcjonariusza (art. 231 k.k.)

Nie zawsze łączy się z łapówką, ale w sprawach korupcyjnych pojawia się często jako zarzut dodatkowy: funkcjonariusz przekracza uprawnienia albo nie dopełnia obowiązków, działając na szkodę interesu publicznego lub prywatnego.

Kodeks karny przewiduje instytucję, która wyłącza karę za wręczenie korzyści. To klauzula bezkarności z art. 229 § 6 k.k. Skutek następuje z mocy ustawy, nie z uznania sądu, ale wyłącznie wtedy, gdy wszystkie warunki są spełnione łącznie.

Trzy warunki, wszystkie razem

• osoba pełniąca funkcję publiczną faktycznie przyjęła korzyść albo jej obietnicę, czyli doszło do czynu z art. 228 § 1 do 3 albo § 5 k.k.;
• zawiadamiasz o przestępstwie organ powołany do ścigania;
• ujawniasz wszystkie istotne okoliczności czynu, zanim organ uzyskał o nim procesową wiedzę.

Bezkarność działa także wtedy, gdy ujawnienie następuje w wyjaśnieniach składanych już w charakterze podejrzanego, pod warunkiem że organ wcześniej nie miał procesowej wiedzy o czynie.

Dlaczego to jest decyzja, a nie formalność

Zawiadomienie jest jednocześnie przyznaniem się do wręczenia korzyści. Jeżeli którykolwiek z warunków odpadnie, na przykład okaże się, że organ wiedział o sprawie z innego źródła albo że ujawnienie nie objęło wszystkich istotnych okoliczności, zostaje samo przyznanie, a bezkarność nie wchodzi.

Dlatego zakres, kolejność i moment zawiadomienia ustala się przed jego złożeniem, nie po. Sprawdzam trzy rzeczy, zanim cokolwiek trafi do prokuratury: czy po drugiej stronie doszło do czynu z art. 228 k.k., co organ już wie i skąd to wie, oraz co w twojej sprawie znaczy zwrot „wszystkie istotne okoliczności”.

Sekcja „Co grozi” podaje wymiar kary. Poniżej to, co dochodzi obok niej i co w sprawach korupcyjnych bywa dotkliwsze niż sama kara.

Zakazy

Sąd może orzec zakaz zajmowania określonych stanowisk, zwłaszcza w służbie publicznej, albo zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Zakaz orzeka się na lata i działa po odbyciu kary, więc dla osoby, której zarzut dotyczy stanowiska, jest to rozstrzygnięcie o zawodzie, nie tylko o wolności.

Przepadek korzyści

Przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa podlega to, co zostało uzyskane z przestępstwa korupcyjnego, i dotyczy to zarówno pieniędzy, jak i innych wartościowych przedmiotów. Wniosek o przepadek bywa szerszy niż sam zarzut, więc jest to osobne pole sporu w sprawie.

Podanie wyroku do publicznej wiadomości

Sąd może zdecydować o podaniu wyroku do publicznej wiadomości. W sprawach korupcyjnych to środek, który uderza w dobre imię jeszcze długo po zakończeniu postępowania.

Skutki po stronie firmy

Jeżeli w sprawę zaangażowana była spółka, konsekwencje sięgają poza osobę: kary finansowe wobec podmiotu zbiorowego i wykluczenie z ubiegania się o zamówienia publiczne. Dla firmy żyjącej z przetargów drugie z nich bywa poważniejsze od pierwszego.

Sprawy korupcyjne rzadko stoją same. Prokuratura często kumuluje zarzuty, a każdy dołożony zarzut ma własne znamiona i wymaga własnej odpowiedzi, nie powtórzenia tej samej linii.

Udział w zorganizowanej grupie przestępczej (art. 258 k.k.)

Gdy prokuratura uzna, że korupcja miała charakter systemowy i angażowała wiele osób, dokłada zarzut udziału w zorganizowanej grupie. Podnosi to zagrożenie karą i zwiększa prawdopodobieństwo wniosku o tymczasowe aresztowanie.

Pranie pieniędzy (art. 299 k.k.)

Korzyść z korupcji trzeba gdzieś umieścić. Jeżeli w aktach są przelewy, gotówka wprowadzana do obrotu albo transakcje bez gospodarczego sensu, obok zarzutu korupcyjnego pojawia się zarzut prania pieniędzy.

Oszustwo (art. 286 k.k.)

Gdy korzyść była elementem szerszego schematu, na przykład wyłudzenia zamówienia publicznego albo dotacji, prokuratura dokłada zarzut oszustwa.

Zmowa przetargowa (art. 305 k.k.)

W sprawach zamówień publicznych korupcja idzie zwykle w parze z ustawianiem przetargu na korzyść konkretnego oferenta.

Działanie na szkodę spółki (art. 296 k.k.)

Menedżer, który przyjmuje korzyść i podejmuje na jej skutek decyzję niekorzystną dla spółki, odpowiada obok art. 296a k.k. także za wyrządzenie szkody podmiotowi, którym zarządza.