Odroczenie i przerwa w karze

Najczęstsze nieporozumienie na tym etapie dotyczy nie treści wniosku, tylko jego skutku. Złożenie wniosku o wydanie postanowienia w postępowaniu wykonawczym nie wstrzymuje wykonania orzeczenia, którego wniosek dotyczy, chyba że sąd właściwy do rozpoznania wniosku, w szczególnie uzasadnionych wypadkach, postanowi inaczej (art. 9 § 4 k.k.w.).

Samo nadanie wniosku o odroczenie nie zatrzymuje więc czynności sądu, który kieruje karę do wykonania. Dlatego żądanie wstrzymania jest osobnym żądaniem i osobną argumentacją, a nie zdaniem doklejonym na końcu pisma.

Druga strona tego samego przepisu działa na korzyść. Postanowienie w postępowaniu wykonawczym staje się wykonalne z chwilą wydania, chyba że ustawa stanowi inaczej albo sąd wydający postanowienie albo sąd powołany do rozpoznania zażalenia wstrzyma jego wykonanie (art. 9 § 3 k.k.w.). Korzystne postanowienie działa więc od razu. Jedyny wyjątek opisuję niżej, przy sprzeciwie prokuratora.

W dwóch podstawach odroczenia stoją dwa różne czasowniki i na tym polega cała różnica. Przy chorobie psychicznej albo innej ciężkiej chorobie uniemożliwiającej wykonywanie kary sąd odracza jej wykonanie do czasu ustania przeszkody (art. 150 § 1 k.k.w.). Przy zbyt ciężkich skutkach dla skazanego lub jego rodziny sąd może odroczyć wykonanie kary na okres do roku (art. 151 § 1 k.k.w.). Pierwsze jest powinnością sądu przy spełnionej przesłance, drugie jego uprawnieniem.

Ustawa mówi też wprost, czego dotyczy badanie. Za ciężką chorobę uznaje się taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo (art. 150 § 2 k.k.w.). Punktem odniesienia nie jest więc sama diagnoza, tylko to, co z nią zrobi osadzenie. Dokumentacja, która wylicza rozpoznania i milczy o skutkach pobytu w zakładzie karnym, odpowiada na inne pytanie niż to, które zadaje przepis.

Ta sama przesłanka działa po obu stronach bramy zakładu karnego. Gdy kara jest już odbywana, sąd penitencjarny udziela przerwy w wypadku określonym w art. 150 do czasu ustania przeszkody (art. 153 § 1 k.k.w.). Zmienia się sąd i nazwa wniosku, nie to, co trzeba wykazać.

Obok podstawy osobistej ustawa zna podstawę, która o skazanym nie mówi ani słowa. Sąd może odroczyć wykonanie kary pozbawienia wolności w wymiarze do roku, jeżeli liczba osadzonych w zakładach karnych lub aresztach śledczych przekracza w skali kraju ogólną pojemność tych zakładów (art. 151 § 2 k.k.w.).

Ta podstawa ma zamkniętą listę wyłączeń. Odroczenia z tego tytułu nie udziela się:

• skazanym, którzy dopuścili się przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia,
• skazanym określonym w art. 64 § 1 lub 2, art. 64a albo art. 65 Kodeksu karnego,
• skazanym za przestępstwa określone w art. 197 do 203 Kodeksu karnego popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.

Wyłączenie działa kategorycznie: przy którejkolwiek z tych sytuacji ta droga nie istnieje, niezależnie od sytuacji zdrowotnej i rodzinnej. Zostaje wtedy podstawa osobista, a po rozpoczęciu kary wniosek o przerwę. Kwalifikacja prawna z wyroku przesądza więc o tym, o co w ogóle warto wnosić.

Odroczenie może być udzielone kilkakrotnie, jednak łączny okres odroczenia nie może przekroczyć okresów wskazanych w § 1; okres odroczenia biegnie od dnia wydania pierwszego postanowienia w tym przedmiocie (art. 151 § 3 k.k.w.). Druga część tego zdania przesądza o kalendarzu całej sprawy.

Rok, o którym mówi ustawa, jest jedną pulą, a nie pulą odnawianą przy każdym postanowieniu. Liczy się od dnia wydania pierwszego z nich, więc:

• Czas rozpoznawania kolejnego wniosku zużywa tę samą pulę, także wtedy, gdy wniosek czeka na posiedzenie.
• Kolejny wniosek ma sens złożony przed upływem trwającego odroczenia, bo po tym terminie samo złożenie wniosku nie wstrzymuje wykonania kary (art. 9 § 4 k.k.w.).
• Data pierwszego postanowienia jest datą graniczną całości i dopiero od niej widać, ile miesięcy zostało.

Przy przerwie ustawa nakazuje stosować art. 151 § 3 do 5 odpowiednio (art. 153 § 2 k.k.w.). Dlatego w pierwszej rozmowie pytam nie o to, czy odroczenie było, tylko o datę pierwszego postanowienia.

Odroczenie nie jest okresem, w którym nic się nie dzieje. Odraczając wykonanie kary, sąd może zobowiązać skazanego do podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej, zgłaszania się do wskazanej jednostki Policji w określonych odstępach czasu lub poddania się odpowiedniemu leczeniu albo rehabilitacji, oddziaływaniom terapeutycznym lub uczestnictwu w programach korekcyjno-edukacyjnych (art. 151 § 4 k.k.w.). Sąd stosuje wtedy odpowiednio przepis o wywiadzie środowiskowym (art. 151 § 5 k.k.w. w związku z art. 14 k.k.w.).

Ten okres zostawia ślad w aktach, a ślad ma dalszy ciąg. Odroczenie sąd może odwołać w razie ustania przyczyny, dla której zostało udzielone, lub w wypadku, gdy skazany nie korzysta z odroczenia w celu, w jakim zostało udzielone, albo rażąco narusza porządek prawny, jak również z powodu niewykonywania obowiązków określonych w art. 151 § 4 (art. 156 § 1 k.k.w.). Do przerwy stosuje się go odpowiednio, a postanowienie o odwołaniu wydaje sąd penitencjarny, który przerwy udzielił (art. 156 § 2 k.k.w.).

Jest jeszcze krok pośredni. Właściwy sąd odwołuje odroczenie lub przerwę, jeżeli okoliczności te zaistnieją po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy (art. 156 § 3 k.k.w.). Upomnienie od kuratora nie jest korespondencją do odłożenia na później.

Jest też sytuacja, w której nie decyduje ani kurator, ani sąd. Jeżeli w czasie przerwy w odbywaniu kary skazany został tymczasowo aresztowany, kara, której odbywanie zostało przerwane, podlega wykonaniu z mocy prawa (art. 156 § 4 k.k.w.). Przy odroczeniu przepis stosuje się odpowiednio, z tym że sąd bezzwłocznie kieruje orzeczenie do wykonania (art. 156 § 5 k.k.w.). Nowa sprawa w czasie przerwy dotyka więc wprost kary z poprzedniego wyroku: Co bada sąd przy tymczasowym aresztowaniu.

Przy przerwie ustawa przewiduje wyjątek od reguły, że postanowienie działa od chwili wydania. Jeżeli prokurator oświadczył, że sprzeciwia się udzieleniu przerwy, postanowienie o udzieleniu przerwy staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia (art. 154 § 1 k.k.w.).

Skutek jest namacalny dla rodziny, która czeka pod bramą zakładu karnego. Korzystne postanowienie ogłoszone na posiedzeniu nie oznacza wtedy wyjścia tego samego dnia. Do czasu uprawomocnienia skazany zostaje w zakładzie karnym, a faktyczny bieg przerwy zaczyna się później niż data widniejąca na postanowieniu.

Ustawa skraca za to czas oczekiwania: zażalenie wniesione przez prokuratora podlega rozpoznaniu w terminie 14 dni (art. 154 § 2 k.k.w.). Dlatego argumentację adresuję nie tylko do sądu, ale i do stanowiska prokuratora, w piśmie przed posiedzeniem, a nie dopiero na nim.

Przerwa może zostać udzielona razem z kontrolą miejsca pobytu. To osobna instytucja, nie ten sam środek co odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Udzielając przerwy skazanemu, wobec którego administracja zakładu karnego sporządziła negatywną prognozę kryminologiczno-społeczną, sąd penitencjarny może orzec elektroniczną kontrolę miejsca pobytu (art. 153a § 1 k.k.w.). Prognoza powstaje więc w zakładzie karnym, zanim akta trafią do sądu.

W części wypadków orzeczenie kontroli jest obowiązkowe niezależnie od treści prognozy: wobec skazanych za przestępstwa z art. 197 do 200 Kodeksu karnego popełnione w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych, sprawców z art. 64, art. 64a albo art. 65 Kodeksu karnego skazanych za przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby jej użycia, a także wobec skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności (art. 153a § 2 k.k.w.).

Kontrola ma własny kalendarz. Sąd penitencjarny może ją uchylić nie wcześniej niż po upływie 6 miesięcy od udzielenia przerwy, jeżeli dalsze jej stosowanie jest niecelowe, a wobec skazanych z § 2 w wyjątkowych wypadkach i nie wcześniej niż po upływie 9 miesięcy (art. 153a § 5 k.k.w.). Ustaje najpóźniej z chwilą osadzenia po upływie okresu przerwy (art. 153a § 6 k.k.w.).

Niedopełnienie obowiązków kontroli uderza w samą przerwę. Sąd penitencjarny odwołuje przerwę, jeżeli skazany nie zachowa wyznaczonego terminu do zgłoszenia podmiotowi dozorującemu gotowości albo uchyla się od niezwłocznego założenia nadajnika lub od wykonania innych obowiązków związanych z dozorem elektronicznym (art. 156 § 2a k.k.w.). Od odwołania sąd może odstąpić w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (art. 156 § 2b k.k.w.). Odbywanie samej kary w domu to inna droga i inne warunki: Kto może odbywać karę w systemie dozoru elektronicznego.

Przerwa bywa traktowana jako pauza, a ustawa daje jej jeszcze jedno wyjście. Jeżeli przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności trwała co najmniej rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary, sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary na zasadach określonych w art. 77 Kodeksu karnego (art. 155 § 1 k.k.w.).

Granica jest twarda: przepisu tego nie stosuje się, jeżeli kara lub suma kar pozbawienia wolności przekracza 3 lata (art. 155 § 2 k.k.w.). Na postanowienie w tym przedmiocie przysługuje zażalenie (art. 155 § 3 k.k.w.).

Wynika z tego arytmetyka, którą warto zrobić na początku, a nie po roku. Zestawia się trzy liczby: wymiar kary albo sumę kar, liczbę miesięcy już odbytych i datę rozpoczęcia przerwy. Dopiero one pokazują, czy przerwa jest wyłącznie odsunięciem kary w czasie, czy także drogą, która otwiera osobny wniosek. Odwołanie przerwy zamyka jej bieg, więc warunku rocznego okresu nie da się już w niej spełnić. Same warunki zwolnienia bada się osobno: Co bada sąd przy warunkowym przedterminowym zwolnieniu.

Każdy z opisanych progów ma własną datę, a część z nich mija bez żadnego pisma z sądu. Powiedz, jaki wyrok zapadł i jaka data stoi na wezwaniu albo na postanowieniu: 570 260 279. Nie musisz mieć akt ani wiedzieć, jak nazywa się wniosek.