Oszustwo podatkowe · Wrocław

W Kodeksie karnym skarbowym nie ma przestępstwa o nazwie „oszustwo podatkowe”. Pod tym określeniem mieści się kilka różnych czynów, a wybór przepisu przesądza o tym, jak sprawa dalej biegnie.

Zaniżony podatek to jeden przepis, nienależny zwrot drugi

Art. 56 § 1 k.k.s. obejmuje podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w deklaracji albo oświadczeniu, przez co podatek zostaje narażony na uszczuplenie. Art. 76 § 1 k.k.s. dotyczy sytuacji odwrotnej: wprowadzenia organu w błąd i narażenia na nienależny zwrot należności publicznoprawnej, na przykład zwrot podatku od towarów i usług. Te same faktury prowadzą do jednego albo drugiego zarzutu, zależnie od tego, czy kwota zmniejszyła podatek do zapłaty, czy wygenerowała zwrot.

Sytuacje, które najczęściej kończą się zarzutem

• Faktury bez pokrycia w towarze albo usłudze, ujęte po stronie zakupu
• Zawyżone koszty uzyskania przychodu w rozliczeniu podatku dochodowego
• Pominięta albo zaniżona sprzedaż, najczęściej gotówkowa
• Nieujawnione źródła przychodu
• Transakcje wpisujące się w łańcuch opisywany jako karuzela podatkowa
• Nieodprowadzone zaliczki na podatek

Dlaczego kwalifikacja jest pierwszym pytaniem

Od przepisu przyjętego w zarzucie zależy, które drogi zakończenia w ogóle stoją otworem: część odpada przy czynie zagrożonym karą pozbawienia wolności, część otwiera się dopiero po zejściu kwoty poniżej ustawowego progu. Dlatego czytam kwalifikację, zanim zajmę się dowodami: ona wyznacza pole, na którym toczy się reszta sprawy karnej skarbowej.

Karuzela to układ, w którym kilka podmiotów obraca tym samym towarem, często przez granice państw Unii, po to, żeby jedno ogniwo mogło wystąpić o zwrot podatku, którego nikt wcześniej nie odprowadził.

Znikający podatnik jest osią całego układu

Pierwszy podmiot w łańcuchu wystawia faktury i nalicza podatek, ale nigdy go nie odprowadza, po czym przestaje istnieć. Towar przechodzi przez kolejne spółki, zwane buforami, aż do ostatniego ogniwa, które występuje o zwrot. Bufory bywają firmami działającymi zupełnie normalnie, z realnym magazynem i realnym transportem.

Skąd zarzut u kogoś, kto o niczym nie wiedział

Rolę bufora można pełnić nieświadomie. Wystarczy jeden kontrahent, który okazał się elementem takiego łańcucha, żeby twoje faktury trafiły do akt postępowania. Organ patrzy wtedy na łańcuch jako całość i pyta, czy wiedziałeś albo czy przy zachowaniu wymaganej staranności mogłeś się dowiedzieć.

Dwie osie, na których toczy się taka sprawa

Pierwsza to zamiar: czyn z art. 56 k.k.s. jest karalny wyłącznie w postaci umyślnej, więc samo ustalenie, że faktura pochodziła od nieuczciwego podmiotu, nie zamyka pytania o odpowiedzialność. Druga to staranność, czyli to, co zrobiłeś przed transakcją, żeby sprawdzić, z kim ją zawierasz. Przy większej skali organ dokłada zwykle zarzut udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, a to zmienia zarówno tryb postępowania, jak i wymiar zagrożenia.

Dobra wiara nie jest stanem ducha, tylko zbiorem dokumentów. W tych sprawach waży to, co powstało przed transakcją, a nie oświadczenie złożone po zarzucie.

Skąd wiadomo, czego szuka organ

Ministerstwo Finansów opublikowało w 2018 roku „Metodykę w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych”. Dokument powstał dla urzędników i opisuje, na co patrzą, oceniając nabywcę. Nie jest przepisem i nie wiąże sądu karnego, ale wyznacza język, w którym prowadzi się ten spór.

Kryteria formalne

Sprawdzenie kontrahenta w wykazie podatników prowadzonym przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, potwierdzenie numeru unijnego w systemie VIES, weryfikacja wpisu w rejestrze przedsiębiorców, umocowania osoby podpisującej umowę oraz wymaganych koncesji i zezwoleń.

Kryteria transakcyjne

Cena wyraźnie odbiegająca od rynkowej, zapłata na rachunek spoza wykazu, płatność gotówką przy dużej wartości, brak umowy, transakcja poza branżą kontrahenta, nietypowo krótki termin płatności, żądanie zmiany rachunku w trakcie współpracy.

Czego nie da się nadrobić później

Wydruk z wykazu ma datę. Zrobiony po wszczęciu kontroli dowodzi tylko tego, że sprawdziłeś kontrahenta po fakcie. To samo dotyczy korespondencji handlowej, dokumentów transportowych i protokołów odbioru: albo powstały w czasie transakcji, albo nie ma ich w sprawie. Dlatego przy pierwszej rozmowie pytam o dokumenty z tamtego okresu, zanim ktokolwiek zacznie odtwarzać wersję zdarzeń z pamięci.

Dwie instytucje pozwalają zakończyć sprawę karną skarbową bez kary. Obie działają z mocy ustawy i obie mają moment, po którym przestają być dostępne.

Czynny żal

Nie podlega karze sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności, w szczególności osoby współdziałające (art. 16 § 1 k.k.s.). Zwolnienie działa pod warunkiem, że w wyznaczonym terminie uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną (art. 16 § 2 k.k.s.).

Moment, w którym zawiadomienie przestaje działać

Zawiadomienie jest bezskuteczne, jeżeli organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie albo rozpoczął czynność służbową zmierzającą do jego ujawnienia, w szczególności przeszukanie, czynność sprawdzającą lub kontrolę. Kodeks przewiduje tu wyjątek: gdy czynność nie dostarczyła podstaw do wszczęcia postępowania o ten czyn, droga zostaje otwarta (art. 16 § 5 k.k.s.). Sama kontrola nie przesądza więc sprawy, przesądza to, co z niej wynikło.

Korekta deklaracji to osobna instytucja

Sprawca czynu dotyczącego złożenia deklaracji lub przesłania księgi nie podlega karze, jeżeli po popełnieniu czynu złożono organowi podatkowemu prawnie skuteczną korektę, a uszczuploną należność uiszczono niezwłocznie, nie później niż w terminie wyznaczonym przez organ (art. 16a § 1 i § 2 k.k.s.). Ta droga odpada, gdy przed korektą wszczęto już postępowanie przygotowawcze o ten czyn albo ujawniono go w toczącym się postępowaniu (art. 16a § 3 k.k.s.).

Kogo czynny żal nie obejmuje

Zwolnienie nie działa wobec tego, kto kierował wykonaniem czynu, polecił jego wykonanie osobie zależnej albo zorganizował grupę lub związek mający na celu popełnianie przestępstw skarbowych, chyba że zawiadomienie objęło wszystkie osoby współdziałające (art. 16 § 6 k.k.s.).