Uchylanie się od opodatkowania · Wrocław

Nie każde niezapłacone zobowiązanie podatkowe jest czynem z kodeksu karnego skarbowego. Kodeks rozstrzyga to na poziomie strony podmiotowej, a nie na poziomie samej kwoty.

Umyślność jest regułą, nieumyślność wyjątkiem

Przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić umyślnie, a nieumyślnie tylko wtedy, gdy kodeks tak stanowi (art. 4 § 1 k.k.s.). Czyn jest popełniony umyślnie, gdy sprawca ma zamiar go popełnić, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość popełnienia, na to się godzi (art. 4 § 2 k.k.s.). Uchylanie się od opodatkowania postaci nieumyślnej nie przewiduje.

Znamię „uchylając się” opisuje nastawienie, nie skutek

Przepis nie karze tego, kto nie zapłacił, tylko tego, kto uchylając się od opodatkowania nie ujawnia organowi przedmiotu lub podstawy opodatkowania albo nie składa deklaracji. Ustalenie, że deklaracji nie było, jest więc początkiem dowodzenia, a nie jego końcem.

Samoobliczenie przesuwa spór na wykładnię

W podatkach dochodowych i w podatku od towarów i usług obowiązuje zasada samoobliczenia: podatnik sam ustala kwotę na podstawie własnego odczytania przepisu. Różnica między jego odczytaniem a stanowiskiem organu jest sporem o prawo, a nie dowodem zamiaru. Dlatego protokół kontroli czytam, zanim cokolwiek pójdzie do urzędu na piśmie.

Ten sam protokół kontroli bywa podstawą kilku różnych zarzutów. Od tego, który z nich organ przyjmie, zależy reszta sprawy: dostępne drogi zakończenia i to, czy w ogóle mówimy o przestępstwie skarbowym.

Nieujawnienie kontra nieprawda w deklaracji

Uchylanie się od opodatkowania zakłada, że podatnik przedmiotu lub podstawy opodatkowania w ogóle nie ujawnił albo deklaracji nie złożył. Jeżeli deklaracja została złożona, a spór dotyczy jej treści, właściwy jest przepis o oszustwie podatkowym z art. 56 k.k.s. Granica przebiega między milczeniem a wypowiedzią, nie między mniejszą a większą kwotą.

Zarzut potrafi przenieść się na dokumentację

Gdy organ kwestionuje zapisy w księgach, obok zarzutu podatkowego pojawia się zarzut dokumentacyjny z art. 62 k.k.s. i sprawa toczy się już o dwie rzeczy naraz. Osobną kwalifikację ma wystawianie i posługiwanie się nierzetelnymi fakturami, a osobną zatajenie prowadzenia działalności gospodarczej z art. 55 k.k.s.

Dlaczego to nie jest spór akademicki

Kwalifikacja przesądza o zagrożeniu karą, a zagrożenie karą przesądza o tym, które instytucje kodeksu w tej sprawie w ogóle wchodzą w grę. Pierwszą czynnością obrony jest więc ustalenie, z którego przepisu sprawa się toczy, a nie ustalenie, ile wynosi zaległość.

Kodeks karny skarbowy zna instytucję, która wyłącza karalność, ale wiąże ją z momentem, którego nie da się przywrócić.

Skutek następuje z mocy ustawy

Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe sprawca, który po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ powołany do ścigania, ujawniając istotne okoliczności czynu, w szczególności osoby współdziałające (art. 16 § 1 k.k.s.). To nie jest uznanie organu ani ocena sądu, tylko skutek, który ustawa wiąże ze spełnieniem warunków.

Warunek pieniężny

Wyłączenie karalności działa tylko wtedy, gdy w terminie wyznaczonym przez uprawniony organ postępowania przygotowawczego uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną uszczuploną popełnionym czynem (art. 16 § 2 k.k.s.). Samo zawiadomienie, bez zapłaty, sprawy nie zamyka.

Warunek czasowy

Zawiadomienie jest bezskuteczne, jeżeli zostało złożone w czasie, kiedy organ ścigania miał już wyraźnie udokumentowaną wiadomość o czynie, albo po rozpoczęciu czynności służbowej zmierzającej do jego ujawnienia, w szczególności przeszukania, czynności sprawdzającej lub kontroli (art. 16 § 5 k.k.s.). W tej sprawie liczy się więc data, a nie dobra wola: po rozpoczęciu kontroli ta droga zwykle jest już zamknięta.

Forma zawiadomienia

Zawiadomienie wnosi się na piśmie albo ustnie do protokołu (art. 16 § 4 k.k.s.), a do organu finansowego można je złożyć także przez konto w e-Urzędzie Skarbowym.

Dobrowolne poddanie się odpowiedzialności kończy sprawę bez rozprawy i bez wpisu do Krajowego Rejestru Karnego. Nie jest jednak dostępne przy każdej kwalifikacji i to ustawa, a nie organ, o tym rozstrzyga.

Ustawowe wyłączenie

Zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności nie udziela się, jeżeli przestępstwo skarbowe jest zagrożone karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności (art. 17 § 2 pkt 1 k.k.s.). Typ podstawowy uchylania się od opodatkowania jest zagrożony karą pozbawienia wolności, więc przy tej kwalifikacji droga pozostaje zamknięta. Otwiera się tam, gdzie czyn zagrożony jest samą grzywną.

Co trzeba uiścić

Sąd może udzielić zezwolenia, jeżeli wina sprawcy i okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a jednocześnie uiszczono w całości wymagalną należność publicznoprawną, kwotę odpowiadającą co najmniej najniższej karze grzywny grożącej za dany czyn oraz co najmniej zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania, a także wyrażono zgodę na przepadek przedmiotów w zakresie obowiązkowym (art. 17 § 1 k.k.s.).

Dlaczego kwalifikacja idzie przed wnioskiem

Skoro dostępność tej instytucji zależy od zagrożenia karą, a zagrożenie karą zależy od paragrafu, to spór o kwalifikację jest jednocześnie sporem o to, czy sprawa może zakończyć się bez rozprawy. To jest powód, dla którego kwotę narażoną na uszczuplenie sprawdzam na samym początku, a nie przed samą wokandą.

Wymiar kary nie wyczerpuje tego, co niesie zakończone postępowanie karne skarbowe. Część następstw działa dłużej niż sama sankcja, a część dotyka firmy, nie tylko osoby.

Należność i odsetki biegną osobno

Odpowiedzialność karna skarbowa nie zastępuje zobowiązania podatkowego. Uszczuplona należność pozostaje wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę i to ona zwykle decyduje o realnym ciężarze sprawy.

Wpis do rejestru i jego skutki

Skazanie za przestępstwo skarbowe trafia do Krajowego Rejestru Karnego, a zaświadczenie o niekaralności bywa warunkiem koncesji, udziału w zamówieniu publicznym albo zasiadania w organach spółki. Wpis się zaciera, ale dopiero po upływie terminu przewidzianego w ustawie.

Środki orzekane obok kary

Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, przepadek przedmiotów oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości. Te rozstrzygnięcia zapadają obok kary, nie zamiast niej.

Odpowiedzialność sięgająca poza sprawcę

Kodeks zna także podmiot pociągany do odpowiedzialności posiłkowej za grzywnę wymierzoną sprawcy. Dla spółki oznacza to, że postępowanie karne skarbowe potrafi sięgnąć tam, gdzie nikomu nie postawiono zarzutu.