Kto wydaje zgodę na widzenie
Zgodę wydaje organ, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany. Na etapie śledztwa jest to zwykle prokurator, po skierowaniu aktu oskarżenia – sąd.
Jest tu pułapka, która w sprawach wieloosobowych kosztuje najwięcej czasu. Jeżeli tymczasowo aresztowany pozostaje do dyspozycji kilku organów, wymagana jest zgoda każdego z nich, chyba że organy zarządzą inaczej. Przy sprawach o udział w zorganizowanej grupie sytuacja, w której akta są u dwóch albo trzech organów naraz, jest zupełnie zwyczajna. Wniosek złożony tylko do jednego z nich nie otworzy widzenia.
Pierwsza rzecz do ustalenia to więc nie treść wniosku, tylko adresat. Jeśli nie wiesz jeszcze, gdzie w ogóle trafiła bliska osoba, zacznij od tekstu o tym, jak ustalić miejsce pobytu zatrzymanego.
Prawo do jednego widzenia w miesiącu
Art. 217 § 1a k.k.w. daje tymczasowo aresztowanemu prawo do co najmniej jednego widzenia w miesiącu z osobą najbliższą.
Osoba najbliższa to kategoria z art. 115 § 11 k.k.: małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.
Dwie rzeczy warto z tego wyłuskać. Po pierwsze, sformułowanie „co najmniej” oznacza minimum ustawowe, nie limit – organ może wyrazić zgodę na więcej. Po drugie, katalog obejmuje osobę pozostającą we wspólnym pożyciu, więc nie ogranicza się do formalnego małżeństwa.
Jak złożyć wniosek
Wniosek składa się do organu dysponującego. Nie ma ustawowego wzoru, ale w praktyce powinien zawierać dane osoby tymczasowo aresztowanej wraz z sygnaturą sprawy, dane osoby ubiegającej się o widzenie oraz wskazanie stopnia pokrewieństwa albo charakteru relacji.
Ten ostatni element bywa lekceważony, a decyduje o zakwalifikowaniu do kategorii osoby najbliższej – czyli o tym, czy w ogóle stosuje się prawo z art. 217 § 1a k.k.w., czy tylko ogólna zgoda uznaniowa.
Kiedy odmowa jest dopuszczalna
Tu jest sedno, którego brakuje w większości opracowań. Odmowa zgody na widzenie z osobą najbliższą może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że widzenie zostanie wykorzystane:
- w celu bezprawnego utrudnienia postępowania karnego, albo
- do popełnienia przestępstwa, w szczególności podżegania do przestępstwa.
Katalog jest zamknięty. Odmowa uzasadniona ogólnie „dobrem postępowania”, bez wskazania jednej z tych dwóch podstaw, jest wadliwa i właśnie to jest treścią zażalenia.
Warto też zauważyć, że przepis mówi o obawie uzasadnionej – czyli opartej na konkretnych okolicznościach sprawy, a nie na samym fakcie, że postępowanie jest w toku albo że sprawa jest wieloosobowa.
Zażalenie na odmowę
Na zarządzenie o odmowie zgody na widzenie z osobą najbliższą zażalenie przysługuje dwóm podmiotom: tymczasowo aresztowanemu oraz ubiegającej się o widzenie osobie dla niego najbliższej. Nie musisz więc czekać, aż zrobi to on – możesz złożyć zażalenie samodzielnie, we własnym imieniu.
Rozpoznaje je:
- sąd, do którego dyspozycji pozostaje tymczasowo aresztowany, albo
- prokurator nadrzędny, jeżeli zaskarżone zarządzenie wydał prokurator.
W treści zażalenia sensownie jest odnieść się wprost do tego, której z dwóch ustawowych podstaw organ użył i dlaczego w realiach sprawy ona nie zachodzi. Argument, że widzenie ma charakter rodzinny i odbywa się pod nadzorem, bywa w takich pismach naturalnym punktem wyjścia.
Bliska osoba w areszcie?
Odbieram telefon także w nocy i w weekendy. Sprawdzę, do dyspozycji ilu organów pozostaje i gdzie trzeba skierować wniosek o widzenie.
Pułapka trzech miesięcy
Art. 217 § 1d k.k.w. przewiduje mechanizm, który zaskakuje rodziny najczęściej. Jeżeli zaskarżone zarządzenie o odmowie zostanie utrzymane w mocy, to kolejne zażalenie na odmowę widzenia z tą samą osobą, wydaną w ciągu trzech miesięcy od utrzymanego w mocy zarządzenia, jest niedopuszczalne.
Czytaj to tak: jedna przegrana próba blokuje ścieżkę odwoławczą wobec tej samej osoby na kwartał. Dlatego pierwsze zażalenie powinno być przemyślane, a nie złożone odruchowo.
Bywa, że rozsądniej jest poczekać na zmianę okoliczności – na przykład na zakończenie przesłuchań świadków, które odbierało argument o matactwie, albo na zamknięcie śledztwa. Blokada dotyczy zażalenia wobec konkretnej osoby, więc wniosek innego członka rodziny idzie własnym torem.
Dzieci na widzeniu
Osoba małoletnia może uzyskać zgodę na widzenie na wniosek przedstawiciela ustawowego i korzysta z widzeń wyłącznie pod opieką osoby pełnoletniej.
Dziecko do lat 15 korzysta z widzenia pod opieką pozostającego na wolności przedstawiciela ustawowego albo pełnoletniej osoby najbliższej. Jeżeli osoba uprawniona do opieki nie uzyskała zgody na widzenie, nie chce lub nie może z niego skorzystać, dziecko korzysta z widzenia pod opieką wyznaczonego funkcjonariusza lub pracownika aresztu śledczego.
Ta ostatnia możliwość bywa nieznana, a rozwiązuje sytuację, w której rodzic pozostający na wolności sam nie ma zgody na widzenie.
Jak wygląda samo widzenie
Widzenie z tymczasowo aresztowanym odbywa się co do zasady w obecności funkcjonariusza i bywa kontrolowane. Trwa zwykle około godziny, w wyznaczonej sali, przy stoliku.
Wcześniej przechodzi się kontrolę: dokument tożsamości, depozyt rzeczy osobistych, w tym telefonu. Zasady szczegółowe określa porządek wewnętrzny konkretnej jednostki, więc warto je sprawdzić przed przyjazdem.
Czego nie mówić na widzeniu
Kontrolowany charakter widzenia ma bezpośrednie przełożenie na sprawę.
Rozmowa o dowodach, o tym, co kto powiedział na przesłuchaniu, albo o tym, co „trzeba załatwić” – to materiał, który potrafi wrócić jako argument w kolejnym wniosku o przedłużenie aresztu. Obawa matactwa jest przesłanką, którą prokuratura uzasadnia najchętniej, bo jest najtrudniejsza do obalenia – a każde zdanie o sprawie tę obawę potwierdza.
Widzenie służy podtrzymaniu więzi. Sprawę omawia się z obrońcą, a nie przez stół w areszcie.
Czego nie robić
- Nie czekaj z wnioskiem. Terminy rozpoznania nie są krótkie, a przy kilku organach procedura się mnoży.
- Nie składaj wniosku do jednego organu, gdy jest ich kilku. Zgoda musi być komplet.
- Nie odpuszczaj po pierwszej odmowie, ale też nie składaj zażalenia bez sprawdzenia, czy odmowa w ogóle powołuje jedną z dwóch ustawowych podstaw.
- Nie omawiaj sprawy na widzeniu.
- Nie obiecuj dziecku widzenia, zanim zgoda nie jest w ręku.
Kiedy potrzebujesz obrońcy
Obrońca ma dostęp do informacji, których rodzina nie ma – wie, do dyspozycji ilu organów pozostaje aresztowany i na jakim etapie jest postępowanie. To przesądza o tym, gdzie kierować wniosek i czy w danym momencie zażalenie ma sens.
Jeżeli bliska osoba jest po zatrzymaniu albo po posiedzeniu aresztowym, równolegle z widzeniami biegną sprawy o większej wadze: zażalenie na areszt, wniosek o uchylenie albo o zamianę środka na poręczenie majątkowe czy dozór policji. Więcej znajdziesz na stronie Adwokat 24 Wrocław i w Bazie wiedzy.
