Kasacja w sprawie karnej

Od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego postępowanie oraz od prawomocnego postanowienia sądu odwoławczego o umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w art. 93a Kodeksu karnego może być wniesiona kasacja (art. 519 k.p.k.).

Dwa słowa z tego zdania odsiewają większość telefonów. Odwoławczego: przedmiotem kasacji jest orzeczenie drugiej instancji, więc sprawa, w której nikt nie wniósł apelacji, drogi kasacyjnej dla strony nie otwiera. Kończącego postępowanie: orzeczenie wpadkowe, choćby prawomocne, nie jest tym, o czym mówi ten przepis.

To nie jest formalizm dla formalizmu. Kasacja jest środkiem nadzwyczajnym i ustawodawca celowo zbudował do niej wąskie wejście: sprawa ma się kończyć w dwóch instancjach, a Sąd Najwyższy wkracza tam, gdzie prawo zostało naruszone w sposób rażący.

Kasację na korzyść można wnieść jedynie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (art. 523 § 2 k.p.k.).

Konsekwencja jest ostra i warto ją znać, zanim zapłaci się komukolwiek za czytanie akt. Osoba skazana na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem, na grzywnę albo na karę ograniczenia wolności co do zasady nie wniesie skutecznej kasacji na swoją korzyść, choćby uzasadnienie wyroku było wadliwe.

Jest wyjście, ale wąskie. Ograniczeń z § 2 i § 3 nie stosuje się do kasacji wniesionej z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. ani w wypadku określonym w art. 521 k.p.k. (art. 523 § 4 k.p.k.). Drugi z tych przepisów dotyczy kasacji Prokuratora Generalnego i Rzecznika Praw Obywatelskich, czyli podmiotów, do których można się zwrócić, ale których działania nie da się wymusić.

Dlatego pierwsza rozmowa o kasacji zaczyna się od pytania o rodzaj kary, a nie o to, co w wyroku było niesprawiedliwe.

Kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.). Ten sam przepis dodaje, że kasacja nie może być wniesiona wyłącznie z powodu niewspółmierności kary.

Trzeba tu wykazać dwie rzeczy naraz i to jest różnica wobec apelacji. W apelacji wystarczy uchybienie procesowe, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia. W kasacji naruszenie musi być rażące, a jego wpływ na treść orzeczenia istotny.

Praktycznie znaczy to tyle, że argument „sąd nie dał wiary mojemu świadkowi” nie jest zarzutem kasacyjnym, choćby był słuszny. Zarzutem kasacyjnym jest natomiast sytuacja, w której sąd odwoławczy nie rozpoznał zarzutu apelacji albo zastosował przepis do stanu faktycznego, do którego on nie pasuje.

Ograniczenie z art. 523 § 1 k.p.k. co do niewspółmierności kary nie dotyczy kasacji wnoszonej przez Prokuratora Generalnego w sprawach o zbrodnie (art. 523 § 1a k.p.k.).

Termin do wniesienia kasacji dla stron wynosi 30 dni od daty doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, a wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem należy zgłosić w sądzie, który wydał orzeczenie, w terminie 7 dni od daty jego ogłoszenia (art. 524 § 1 k.p.k.).

Mechanika jest ta sama, co przy apelacji, i tak samo bywa przegapiana. Trzydzieści dni brzmi komfortowo, ale nie zaczyna biec samo. Otwiera je wniosek złożony w ciągu siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia sądu odwoławczego, czyli w tygodniu, w którym większość ludzi jest zajęta samym faktem, że wyrok się uprawomocnił.

Trzydziestodniowy termin nie dotyczy kasacji wnoszonej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka (art. 524 § 2 k.p.k.). Osobne ograniczenie działa po drugiej stronie: niedopuszczalne jest uwzględnienie kasacji na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia (art. 524 § 3 k.p.k.).

W kasacji należy podać, na czym polega zarzucane uchybienie (art. 526 § 1 k.p.k.). Jeżeli kasacja nie pochodzi od prokuratora, Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich albo Rzecznika Praw Dziecka, powinna być sporządzona i podpisana przez adwokata, radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (art. 526 § 2 k.p.k.).

Przymus adwokacki jest przy kasacji szerszy niż przy apelacji: nie zależy od tego, jaki sąd wydał orzeczenie, tylko obejmuje każdą kasację strony.

Warto to przeliczyć na kalendarz. Skoro pismo musi podpisać adwokat, a termin wynosi trzydzieści dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, to obrońcę trzeba mieć na początku tego okresu, nie pod koniec. Kasacja jest przy tym pismem, w którym każdy zarzut wymaga przeczytania obu wyroków i akt, więc czas idzie na czytanie, a nie na pisanie.

Do kasacji strona dołącza dowód uiszczenia opłaty sądowej; nie dotyczy to prokuratora (art. 527 § 1 k.p.k.).

Są dwa zwolnienia. Osoba pozbawiona wolności nie uiszcza opłaty przy wnoszeniu kasacji, ale w razie pozostawienia jej kasacji bez rozpoznania albo jej oddalenia opłatę zasądza się od niej (art. 527 § 2 k.p.k.). Nie uiszcza jej także żołnierz odbywający zasadniczą służbę wojskową (art. 527 § 3 k.p.k.).

Jest też mechanizm zwrotu, o którym rzadko się mówi: opłata ulega zwrotowi stronie, która ją uiściła, jeżeli kasacja zostanie uwzględniona, chociażby w części, albo zostanie cofnięta (art. 527 § 4 k.p.k.).

Wysokości opłaty kodeks nie podaje. Określa ją, w drodze rozporządzenia, Minister Sprawiedliwości, mając na uwadze faktyczne koszty postępowania oraz zasadę dostępu do sądu (art. 527 § 5 k.p.k.). Aktualną stawkę sprawdza się więc w rozporządzeniu, a nie w kodeksie, i podaję ją na konsultacji.